Fotoshoot in Amsterdam: zonsopkomst of zonsondergang?

Tijden van zonsopkomst en zonsondergang door het jaar

Ongeveer, in lokale tijd, voor het centrum van Amsterdam. De klok gaat op de laatste zondag van maart een uur vooruit en op de laatste zondag van oktober een uur terug, wat alles een uur verschuift. Het gouden licht begint ongeveer een uur voor zonsondergang en duurt tot ongeveer een uur na zonsopkomst; midden in de zomer blijft het op deze breedtegraad langer hangen.

Check een paar dagen van tevoren de precieze tijd voor je datum, en laat de shoot ongeveer een uur voor zonsondergang of ongeveer 15 minuten voor zonsopkomst beginnen. Het licht bij zonsopkomst is al bruikbaar voordat de zon boven de daken uitkomt.

Drukte: het grootste verschil

Bij zonsopkomst is het centrum van bestelbusjes, vuilniswagens, een paar hardlopers en forenzen op de fiets. Je kunt midden op de brug over de Reguliersgracht of voor de Westerkerk staan zonder dat iemand door je beeld loopt. De Rijksmuseumpassage is doordeweeks wel al druk met fietsers op weg naar hun werk, maar de tuinen zijn dicht tot 09:00.

Bij zonsondergang zitten in de zomer de terrassen aan de grachten vol, varen de rondvaartboten tot laat en staan er andere fotografen op de Magere Brug. In de Jordaan en op de Westelijke Eilanden is het nog te doen. Van oktober tot maart valt zonsondergang rond het einde van de werkdag, dus verwacht eerder forenzen op de fiets dan toeristen.

Lichtrichting op de grachten

De grachten lopen in verschillende richtingen, dus hetzelfde tijdstip ziet er heel anders uit afhankelijk van waar je staat.

• Oost-westgrachten (Brouwersgracht, Bloemgracht, Egelantiersgracht, de Gouden Bocht van de Herengracht) liggen rond de equinoxen in maart en september in lijn met de zon. Kijk bij zonsopkomst naar het oosten voor een gloeiend tegenlichtbeeld; bij zonsondergang naar het westen. In de zomer komt de zon op in het noordoosten en gaat ze onder in het noordwesten, dus valt ze schuin op deze grachten; in de winter blijft ze laag in het zuiden en staat ze vaak achter de huizen.
• Noord-zuidgrachten (Reguliersgracht, Prinsengracht en de westelijke stukken van de gordel) krijgen aan beide uiteinden van de dag zijlicht. Eén oever is verlicht, de andere ligt in de schaduw. Ga in de schaduw staan en fotografeer richting de verlichte gevels.
• De Amstel is breed en open, dus de avondlucht weerspiegelt erin. De oostoever vangt de avondzon; kijk bij zonsopkomst de andere kant op.
• Noord (NDSM, Eye) kijkt uit over het IJ, met weidse open uitzichten naar het westen over het water. Goed bij zonsondergang, met niets dat de lucht blokkeert.

Zonsopkomst: voor- en nadelen

Voordelen

• Lege straten en bruggen. Veruit het grootste voordeel.
• Zacht, koel licht en op windstille herfst- en lenteochtenden vaak mist boven het water.
• Minder gêne: er kijkt niemand mee.
• Je bent klaar op tijd voor het ontbijt en een hele dag sightseeing.

Nadelen

• In de zomer betekent afspreken om 05:00 een wekker om 04:30.
• De cafés zijn nog dicht. De meeste zelfstandige cafés in de grachtengordel gaan tussen 08:00 en 09:00 open; kiosken op het station en ontbijtzalen van hotels zijn eerder.
• Haar en make-up moeten vóór het ochtendgloren klaar zijn.
• Vuilophaal en bevoorrading staan soms precies waar jij wilt staan.

Zonsondergang: voor- en nadelen

Voordelen

• Warm, flatteus licht voor gezichten en baksteen.
• De bruggen lichten op na zonsondergang, wat je tijdens het blauwe uur een tweede look geeft.
• Je kunt meteen door naar het diner of een borrel; perfect na een aanzoek.
• Geen vroege wekker.

Nadelen

• Overal meer mensen, vooral in de zomer en in het weekend.
• Zonsondergangen in de zomer zijn laat: in juni begin je om 21:00.
• Op smalle grachten staat de zon vaak achter de huizen; het licht dat je op de kaart ziet, bereikt de straat niet altijd.
• De avondwind van het IJ kan kouder zijn dan je verwacht.

Naast elkaar

Het blauwe uur: de derde optie

De 20–40 minuten na zonsondergang, als de lucht diepblauw wordt en straatlantaarns, bruglampjes en ramen aangaan, geven vaak het meest "Amsterdamse" licht van allemaal. De bruggen over de Reguliersgracht en de Magere Brug zijn behangen met kleine lampjes, en de ramen van de grachtenpanden gloeien warm tegen het blauw. Een shoot die een uur voor zonsondergang begint en 30 minuten erna eindigt, geeft je gouden licht én het blauwe uur in één boeking.

Voor het blauwe uur heb je een fotograaf nodig die goed overweg kan met weinig licht, want op een drukke brug is geen tijd om flitsers op te stellen. In de zomer loopt het door tot na 22:30; in december begint het al vóór 17:00, dus een shoot vroeg op de avond in de winter kan eindigen met verlichte bruggen en laat nog tijd over voor het diner.

Er is ook een blauw uur vóór zonsopkomst. In de winter, als de zon rond 08:45 opkomt, branden de bruglampjes om 08:00 vaak nog, dus een winterse shoot bij zonsopkomst kan beginnen met verlichte bruggen en overgaan in ochtendlicht.

Het weer: wat er echt gebeurt

Het Nederlandse weer slaat snel om, en dat pakt voor de twee tijdsloten verschillend uit.

• Heldere ochtenden na een windstille nacht brengen vaak mist boven het water, vooral in de lente en de herfst. Die blijft zelden na 09:00 hangen.
• Bewolkte dagen maken het verschil tussen zonsopkomst en zonsondergang kleiner. Bij dikke bewolking is er aan geen van beide kanten gouden licht, en gaat de keuze puur om drukte: kies dan de ochtend.
• Buien komen en gaan vaak binnen een halfuur. Natte keien en weerspiegelingen na de regen kunnen er mooier uitzien dan droge straten, vooral tijdens het blauwe uur.
• Wind neemt overdag meestal toe en gaat 's avonds liggen, maar open plekken zoals de IJ-oever en de NDSM zijn op elk uur winderig.

Spreek met de fotograaf af wie besluit om te verzetten en vóór wanneer. Onze gids over fotoshoots in de regen zet de opties op een rij.

Wat kies je?

• Aanzoeken: meestal zonsondergang. De verlichte Magere Brug en daarna een tafel bij een restaurant maken het makkelijk. Gaat de plek je meer aan het hart dan de sfeer, dan geeft zonsopkomst je lege bruggen. Zie de mooiste plekken voor een aanzoek.
• Stellen: allebei. Zonsondergang in de lente en herfst, als die op een normaal tijdstip valt; zonsopkomst als je de grachten leeg wilt.
• Gezinnen: meestal geen van beide uitersten. Een start om 07:30 in de zomer (kinderen zijn vaak toch al wakker en de grachten zijn nog rustig) of een winterse zonsondergang rond 16:00 past beter bij het ritme van kinderen dan een slot om 05:00 of 21:00. Zie onze pagina over een gezinsfotograaf in Amsterdam.
• Soloreizigers en toeristen: zonsopkomst op de bekendste plekken (Westerkerk, Reguliersgracht), want die lopen het eerst vol.

Per seizoen

• Lente: zonsondergang schuift van ongeveer 18:45 half maart naar 20:40 half april (de klok gaat er tussenin vooruit). Het tulpenseizoen is half april; de velden liggen buiten de stad, dus kijk bij tulpenveld-fotoshoots bij Amsterdam.
• Zomer: lange, zachte avonden, maar late starttijden. Shoots bij zonsopkomst zijn nu op hun leegst.
• Herfst: het beste compromis. Zonsopkomst rond 07:15–08:00 in september en oktober, zonsondergang rond 19:00–19:30 eind september, gele bomen vanaf half oktober.
• Winter: korte dagen, makkelijke tijden. Zonsondergang is in december rond 16:30, en de installaties van het Amsterdam Light Festival langs de grachten geven je na donker iets om te fotograferen.

Voor het complete plaatje, zie onze gids over de beste tijd voor een fotoshoot in Amsterdam en de stadsgids voor Amsterdam.